Узаконьванне
самаволкі або зямельная «амністыя» на практыцы
1 верасня 2022 года ўступіў у сілу закон, які
прадугледжвае магчымасць аформіць (перааформіць) дакументы на зямельны ўчастак
у сітуацыі, калі ў выніку ажыццяўлення самавольнага будаўніцтва было парушана
дзеючае зямельнае заканадаўства (самазахоп зямлі, "заступ" за межы
ўчастка, нямэтавае выкарыстанне ўчастка і г.д.). Да названай даты пры выяўленні
такіх парушэнняў зямельнага заканадаўства ў пераважнай большасці выпадкаў
аформіць дакументы на нерухомасць станавілася ўжо немагчыма, сітуацыя "завісала"
на нявызначаны час.
Пытанні і
заданні 1.
У якіх сітуацыях становіцца магчымым вырашыць праблемы
з зямлёй?
Сітуацыя
1.
Калі мае месца самавольны занятак зямельнага ўчастка,
які выказаўся ў будаўніцтве капітальнага будынка (будынка, збудаванні) цалкам
на «чужым» зямельным участку, гэта значыць на ўчастку, які або належыць іншаму
землекарыстальніку, або знаходзіцца ў межах населенага пункта (зямельны ўчастак
нікому не прадастаўлены).
Сітуацыя
2.
Калі мае месца самавольны занятак часткі зямельнага
ўчастка, якое выявілася ў будаўніцтве (рэканструкцыі) капітальнай пабудовы
(будынка, збудаванні), узвядзенні агароджы (плоту) як складовай часткі або
прыналежнасці капітальнага будынка, а таксама правядзення добраўпарадкавання
тэрыторыі, прылеглай да капітальнай пабудовы (будынку, збудаванні).
Калі казаць простай мовай, то зямельны ўчастак для
будаўніцтва быў прадастаўлены ва ўстаноўленым парадку, аднак у выніку яго
«засваення» была «прыхоплена» зямля за мяжой зямельнага ўчастка (капітальнае
будынак, агароджу (плот), элементы добраўпарадкавання (напрыклад, альтанка,
аўтамабільная стаянка) размешчаны з заступам за мяжу зямельнага ўчастка або за
мяжой зямельнага ўчастка прыналежнасць капітальнай будовы, а непасрэдна сама
«асноўная» капітальная будова, то ў гэтым выпадку будзе ўжо мець месца самавольны
занятак зямельнага ўчастка, а не часткі зямельнага ўчастка).
Сітуацыя
3.
Калі мае месца незахаванне мэтавага прызначэння
прадастаўленага зямельнага ўчастка, якое выявілася ў будаўніцтве
(рэканструкцыі) капітальнага будынка (будынка, збудаванні), па сваім
прызначэнні не адпаведнага мэтаваму прызначэнню прадастаўленага зямельнага
ўчастка (напрыклад, на зямельным участку, прадастаўленым для вядзення асабістай
падсобнай гаспадаркі, пабудаваны жылой пабудова).
Сітуацыя
4.
Калі мае месца прадастаўленне зямельнага ўчастка для
будаўніцтва і абслугоўвання капітальнай пабудовы (будынка, збудавання) з
парушэннем устаноўленага заканадаўствам парадку, а менавіта:
зямельны ўчастак прадастаўлены дзяржаўным органам, які
не мае паўнамоцтваў на прыняцце адпаведнага рашэння;
зямельны ўчастак прадастаўлены без правядзення
аўкцыёну, калі прадастаўленне зямельнага ўчастка магчыма толькі па выніках
аўкцыёну;
зямельны ўчастак выдзелены з парушэннем устаноўленай
чарговасці прадастаўлення зямельных участкаў;
зямельны ўчастак прадастаўлены без папярэдняга
ўзгаднення месца размяшчэння зямельнага ўчастка, калі ў адпаведнасці з
заканадаўчымі актамі патрабуецца такое ўзгадненне.
2. Пры
якой абавязковай умове магчыма вырашыць узніклыя праблемы з зямлёй і
самавольнай пабудовай пры дапамозе прымянення палажэнняў прынятага закона?
"Амністыя" можа быць прыменена, калі
самавольнае будаўніцтва, і, такім чынам, парушэнне зямельнага заканадаўства,
мела месца да 1 верасня 2022 года.
У выпадку, калі жылы дом будзе пабудаваны пасля
названай даты на зямлі населенага пункта без атрымання дакументаў на зямлю (з
пункту гледжання будаўніка - на нічыйнай зямлі), то ўзаконіць такі
"самазахоп" у парадку "амністыі" будзе ўжо немагчыма.
Закон такая абавязковая ўмова абазначае як «пры
выяўленні пацверджаных да ўступлення ў сілу гэтага артыкула выпадкаў…» і
змяшчае пералік абставін, наяўнасць якіх можа пацвярджаць факт узвядзення
(рэканструкцыі) капітальнага збудавання (будынка, збудаванні) да 1 верасня 2022
года:
да названай
даты звесткі аб парушэнні ўжо былі ўнесены ў зямельна-кадастравую або іншую
дакументацыю, рэестр характарыстык нерухомай маёмасці;
да названай
даты было прынята рашэнне выканкама ў адносінах да самавольнай пабудовы, або аб
выдзяленні зямельнага ўчастка, або аб дазволе будаўніцтва аб'екта;
да афіцыйнага
апублікавання закона быў складзены пратакол аб адміністрацыйным правапарушэнні
або вынесена пастанова аб накладанні адміністрацыйнага спагнання, або наяўнымі
іншымі матэрыяламі, якія адносяцца да адміністрацыйнага правапарушэння.
Звяртаем увагу, што ў тэксце закона змяшчаецца фраза
аб тым, што "факт… можа пацвярджацца", што дазваляе зрабіць выснову
аб тым, што вышэйпералічаны пералік пацвярджальных абставін не з'яўляецца
вычарпальным - прыведзены ў якасці магчымых (калі б пералік быў вычарпальным,
то была б прыменена фраза "факт... павінен пацвярджацца"). Як будзе
фармавацца практыка па гэтым пытанні пакажа час.
3. Якія
органы ўпаўнаважаны прымаць рашэнні па пытаннях "амністыі"?
Частка
першая адказу.
Мінскі гарадскі, абласныя выканаўчыя камітэты па
ўзгадненню з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь маюць права (не абавязаны!):
• па
сітуацыі № 1- прыняць рашэнне аб прадастаўленні зямельнага ўчастка незалежна ад катэгорый і
відаў зямель;
• па
сітуацыі № 2- прыняць рашэнне аб выдзяленні дадатковага зямельнага ўчастка - з
сельскагаспадарчых зямель сельскагаспадарчага прызначэння, лясных зямель
ляснога фонду (прыродаахоўных, рэкрэацыйна-аздараўленчых і ахоўных лясоў);
• па
сітуацыі № 3- прыняць рашэнне аб змяненні мэтавага прызначэння зямельнага ўчастка - з
сельскагаспадарчых зямель сельскагаспадарчага прызначэння, лясных зямель
ляснога фонду (прыродаахоўных, рэкрэацыйна-аздараўленчых і ахоўных лясоў);
• па
сітуацыі № 4- прыняць рашэнне аб захаванні права на зямельны ўчастак, прадастаўлены для
будаўніцтва і абслугоўвання капітальнага будынка (будынка, збудаванні)
дзяржаўным органам, які не мае паўнамоцтваў на прыняцце адпаведнага рашэння, і
(або) без правядзення аўкцыёну, калі прадастаўленне зямельнага ўчастка магчыма
толькі па выніках аўкцыёну (г.зн. рашэнне прымаецца па першых двух).
Частка -
другая адказу.
Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт - у межах г. Мінска,
абласныя выканаўчыя камітэты - у межах абласных цэнтраў, гарадоў абласнога
падпарадкавання, свабодных эканамічных зон і іншых зямель, размешчаных за
межамі населеных пунктаў, раённыя выканаўчыя камітэты - у межах гарадоў
раённага падпарадкавання, гарадскіх пасёлкаў, пасёлкаў гарадскога тыпу і
аграгарадкоў. аграгарадкоў, маюць права (не абавязаны!):
• па
сітуацыі № 2- прыняць рашэнне аб прадастаўленні дадатковага зямельнага ўчастка, за
выключэннем выпадкаў, указаных у частцы першай адказу;
• па
сітуацыі № 3- прыняць рашэнне аб змяненні мэтавага прызначэння зямельнага ўчастка, за
выключэннем выпадкаў, указаных у частцы першай адказу;
• па
сітуацыі № 4- прыняць рашэнне аб захаванні права на зямельны ўчастак, раней прадастаўлены з
парушэннем устаноўленай чарговасці прадастаўлення зямельных участкаў і (або)
без папярэдняга ўзгаднення месца размяшчэння зямельнага ўчастка, калі ў
адпаведнасці з заканадаўчымі актамі патрабуецца такое ўзгадненне (г.зн. рашэнне
прымаецца па трэцім і чацвёртым выпадку з чатырох, пералічаных у сітуацыі № 4).
Законам прадугледжана, што абласныя выканаўчыя
камітэты маюць права вызначаць пералікі населеных пунктаў у межах адпаведных
абласцей, на тэрыторыі якіх разгляд пытанняў, аднесеных да кампетэнцыі
ніжэйстаячых выканаўчых камітэтаў, будзе ажыццяўляецца па ўзгадненню з
аблвыканкамамі.
4. Якія
абавязковыя ўмовы павінны выконвацца для рэалізацыі "зямельнай
амністыі"?
Дадатнае для зацікаўленай асобы рашэнне абласным,
раённым (гарадскім) або сельскім выканаўчым камітэтам можа быць прынята пры
выкананні ў сукупнасці наступных умоў:
- захаванне ўзведзенага (рэканструяванага)
капітальнага будынка (будынка, збудаванні) і змяненне мэтавага прызначэння
зямельнага ўчастка не пацягнуць істотных парушэнняў горадабудаўнічых і
будаўнічых нормаў і правілаў (пры гэтым істотнымі парушэннямі прызнаюцца такія
парушэнні, якія могуць стварыць патэнцыйную пагрозу парушэння правоў і ахоўных
заканадаўствам інтарэсаў іншых асоб, жыцця або здароўя зацверджанай
горадабудаўнічай дакументацыяй рэгламенты выкарыстання тэрыторыі, а таксама
прычыніць шкоду навакольнаму асяроддзю, знізіць эксплуатацыйную прыдатнасць
аб'екта).
- ёсць згода сумежных землекарыстальнікаў
(землекарыстальнікаў занятага зямельнага ўчастка (часткі зямельнага ўчастка) -
пры яго самавольным занятку) на захаванне ўзведзенага, рэканструяванага
капітальнага будынка (будынка, збудаванні) і/або на змяненне межаў зямельных
участкаў;
- у судзе адсутнічае на разглядзе спрэчка ў дачыненні
да аб'екта самавольнага будаўніцтва і (або) зямельнага ўчастка, а таксама
адсутнічае нявыкананая судовая пастанова (выканаўчы дакумент), якая абавязвае
здзейсніць пэўныя дзеянні ў дачыненні да аб'екта самавольнага будаўніцтва і
(або) зямельнага ўчастка;
- пацверджаны факт узвядзення (рэканструкцыі)
капітальнай пабудовы да ўступлення ў сілу закона, за выключэннем выпадкаў,
рашэнні па якіх прыняты Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь (гл. пункт 2 гэтага
артыкула);
- заява ў выканаўчы камітэт пададзена зацікаўленай
асобай да заканчэння 3 гадоў з дня ўступлення закона ў сілу (за выключэннем
выпадкаў, рашэнні па якіх прыняты Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь);
- узвядзенне (рэканструкцыя) капітальнага будынка
(будынка, збудаванні) звязаны з самавольным заняткам зямельнага ўчастка (часткі
зямельнага ўчастка) або незахаваннем мэтавага прызначэння зямельнага ўчастка,
прадастаўленага да ўступлення ў сілу гэтага артыкула (што пацвярджае
вышэйпададзенае сцвярджэнне аб тым, што не ўсе выпадкі самавольнага будаўніцтва
або парушэння амністыяй»);
- зацікаўленая асоба ў поўным аб'ёме кампенсавала
страты сельскагаспадарчай і (або) лесагаспадарчай вытворчасці (пры іх
наяўнасці);
- у мясцовы бюджэт унесена плата за права легалізацыі
ў памеры кадастравага кошту зямельнага ўчастка або яго часткі;
- у парадку, прадугледжаным дзеючым заканадаўствам,
унесена плата за зямельны ўчастак (або дадатковы зямельны ўчастак), што
прадастаўляецца ў прыватную ўласнасць, або плата за права арэнды зямельнага
ўчастка (або дадатковага зямельнага ўчастка).
Такім чынам, у выпадку, калі асноўны ўчастак належыць
зацікаўленай асобе не на праве ўласнасці або праве арэнды (напрыклад, на праве
пажыццёвага спадчыннага валодання), то дадатковы ўчастак будзе прадастаўлены
яму на тым жа праве, што і асноўны, і, такім чынам, плаціць за прадастаўлены
дадатковы ўчастак не спатрэбіцца. Калі ў заяве ў выканкам зацікаўленая асоба
будзе прасіць прадаставіць ёй на праве пажыццёвага спадчыннага валодання
самавольна заняты зямельны ўчастак, то ўяўляецца, што і ў гэтым выпадку пры
станоўчым рашэнні выканкама непасрэдна за ўчастак не трэба будзе плаціць.
Напрыканцы варта яшчэ раз звярнуць увагу на наступную
акалічнасць. Законам прадугледжаны 3-хгадовы тэрмін дзеяння "зямельнай
амністыі". Асобам, якія жадаюць узаконіць самавольнае будаўніцтва і
ўрэгуляваць зямельныя праваадносіны ў вышэйпададзеным спрошчаным парадку,
неабходна падаць заяву ў выканкам у тэрмін не пазней за 1 студзеня 2028 года.
Па заканчэнні пазначанай даты «амністыяй» ужо нельга будзе скарыстацца. У
адносінах да самавольнага будаўніцтва стане прымяняцца адпаведны артыкул
Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь, які рэгулюе дадзеныя праваадносіны.
